Luvisols and related clay-illuvial soils (<i>gleby płowe</i>) – soils of the year 2023. Current view of their origin, classification and services in Poland
Cezary Kabała
Abstract
Polskie Towarzystwo Gleboznawcze wybrało gleby płowe jako gleby roku 2023. Gleby płowe są najważniejszą grupą gleb w Polsce zarówno pod względem zajmowanej powierzchni (około 45% pokrywy glebowej Polski), jak i znaczenia dla krajowej produkcji rolniczej. Gleby płowe odznacza się średnią i dobrą wartością rolniczą, właściwą dla uprawy pszenicy, kukurydzy i rzepaku, dlatego zdecydowana większość tych gleb znajduje się w użytkowaniu rolniczym, a tylko niewielkie ich fragmenty występują pod lasami, tworząc dobre i bardzo dobre siedliska lasów i lasów mieszanych. Wspólną cechą gleb płowych jest obecność poziomu iluwialnego (argik), wytworzonego w procesie przemieszczania się frakcji ilastej, ale gleby płowe są prawdopodobnie najbardziej zróżnicowanych typem gleb w Polsce. Wynika to z ogromnego zróżnicowania skał macierzystych, z których wytworzyły się te gleby, warunków środowiskowych, w jakich występują oraz przeobrażeń jakim uległy wskutek długotrwałego użytkowania rolniczego. Zróżnicowanie typu gleb płowych odzwierciedla wyodrębnienie aż 13 ich podtypów w systematyce gleb Polski oraz częściowa alokacja w najmniej pięciu referencyjnych grupach gleb w klasyfikacji międzynarodowej WRB. W niniejszym artykule zaprezentowano krótki przegląd: (a) rozwoju koncepcji gleb iluwialnych na świecie i w Polsce, (b) współczesnej definicji i klasyfikacji gleb płowych w Polsce na tle klasyfikacji międzynarodowej, oraz (c) stanu zbadania gleb płowych w Polsce ze wskazaniem nierozwiązanych zagadnień dotyczących ich genezy, transformacji i rozprzestrzenienia w Polsce.